دولت الکترونیک استفاده سهل و آسان از فناوری اطلاعات به منظور توزیع خدمات دولتی به صورت مستقیم به مشتری، به صورت 24 ساعته و 7 روز هفته می‌باشد.

دولت الکترونیک شیوه‌ای برای دولتها به منظور استفاده از فناوری جدید می‌باشد که به افراد تسهیلات لازم جهت دسترسی مناسب به اطلاعات و خدمات دولتی، اصلاح کیفیت خدمات وارائه فرصتهای گسترده‌تر برای مشارکت در فرایندها و نمادهای مردم سالار را اعطا می‌کند.

دولت الکترونیک، یک دولت ارقامی دیجیتالی بدون دیوار و یک دولت بدون ساختمان و سازمانی مجازی است که خدمات دولتی را به صورت بلاواسطه به مشتریان ارائه می‌دهد و موجب مشارکت آنان در فعالیتهای سیاسی می‌گردد.

دولت الکترونیک یک شکل پاسخگویی از دولت می‌باشد که بهترین خدمات دولتی را به صورت بلاواسطه به شهروندان ارائه می‌دهد و آنها را در فعالیتهای اجتماعی شرکت می‌دهد بنابراین مردم دولتشان را بر سرانگشتان خویش خواهند داشت.

دولت الکترونیک استفاده از فناوری به منظور تسهیل امور دولت از طریق ارائه خدمات و اطلاعات کارا و موثر به شهروندان و شرکتهای تجاری و تولیدی می‌باشد.

دولت الکترونیک ترکیبی از فناوری اطلاعات شبکه تار عنکبوتی جهان‌گستر وب به منظور ارائه خدمات به طور مستقیم به عامه مردم است.

حال پس از ارائه چند تعریف کلی از دولت الکترونیک به بررسی مشتریان دولت الکترونیک می‌پردازیم:

مشتریان دولت الکترونیک را می‌توان به طور کلی به سه دسته تقسیم کرد

* شهروندان

* بنگاههای اقتصادی

* موسسات دولتی

مشتریان دولت الکترونیک از طریق پایگاههای تار عنکبوتی دولت الکترونیک می‌توانند در فعالیتهای اجتماعی. سیاسی و اقتصادی شرکت نمایند. یکی از اهداف اساسی دولت الکترونیک تحقق بخشیدن به مردم سالاری الکترونیک می‌باشد که تمامی شهروندان بتوانند در سرنوشت خویش دخالت داشته باشند. با این عمل و با مشارکت گسترده مردم در واقع دولت ماهیتی غیررسمی به خود می‌گیرد و شهروندان می‌توانند بطور کامل با دولت در تعامل باشند.

شهروندان، بنگاههای اقتصادی و موسسات دولتی می‌توانند از طریق دولت الکترونیک فعالیتهای گوناگونی نظیر موارد زیر را انجام دهند :

پرداخت مالیات و عوارض، تجدید گواهینامه، دریافت و تجدید جواز کسب، ثبت شرکت، عقد قرارداد، ثبت ازدواج و طلاق، ثبت تولد و مرگ، انجام فعالیتهای مالی و اعتباری، شرکت در انتخابات، پرکردن فرم‌های الکترونیک برای مقاصد مختلف، بازدید از موزه‌ها، استفاده از کتابخانه‌های مجازی، تعامل با نهادهای مختلف دولتی و تجاری و اجتماعی، پرداخت صورت حسابهای مختلف مثل صورت حساب آب و برق و تلفن و گاز، دریافت اجازه ساخت و ساز ساختمان، دریافت اطلاعات مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و موارد دیگر.

 

رسانه منتخب برای دولت الکترونیک

رسانه منتخب برای دولت الکترونیک فعلا اینترنت می‌باشد که از طریق رایانه‌های شخصی متصل به آن قابل بهره‌برداری است. ولی پیش بینی شده است که در 3 تا 5 سال آینده از کیوسکها و تلفن‌های همراه ویژه‌ای که بدین منظور طراحی و ساخته خواهند شد نیز استفاده گردد. اخیرا نسل اول تلفنهای همراه که قابلیت اتصال به اینترنت بی‌سیم را دارند به صورت انبوه به بازار عرضه شده است.

 

دولت الكترونیك كلیدى براى دستیابى به اهداف

رشد فناورى ها به ویژه فناورى اطلاعات و فراگیر شدن آن در سطح جامعه تغییرات گسترده اى را در ابعاد مختلف زندگى انسان ها پدید آورده است. این فناورى ها امروز با نرخى فزاینده و به صورت تصاعد هندسى در حال رشد است و به صورت نماد عصر حاضر در آمده است. رشد فزاینده این فناورى ها در تمامى پدیده ها از جمله دولت و موسسات دولتى تاثیرات شگرفى بر جاى مى گذارد. دولت ها در عصر جامعه اطلاعاتى مى بایست براى برآورده كردن نیازها و انتظارات شهروندان خدمات و محصولات خود را به طور روزافزون كیفى تر و مطلوب تر نمایند.

 

مفهوم دولت الكترونیك

دولت الكترونیك استفاده سهل و آسان از فناورى اطلاعات به منظور توزیع خدمات دولتى به صورت مستقیم به مشترى، به صورت ۲۴ ساعته و در هفت روز هفته است. دولت الكترونیك درصدد بسترسازى مناسب جهت دسترسى هر چه بهتر و بیشتر شهروندان به اطلاعات و خدمات دولتى، اصلاح كیفیت خدمات و ارائه فرصت هاى گسترده تر براى مشاركت در فرایندها و نمادهاى مردم سالار است.

دولت الكترونیكى در اصطلاح به استفاده از فناورى اطلاعات و ارتباط در جهت ارائه اطلاعات و خدمات به شهروندان، بخش هاى اقتصادى، كارمندان دولت و سایر قسمت هاى دولتى اطلاق مى شود. اگر چه این فناورى هنوز دوره نوجوانى خود را طى مى كند ولى قابلیت هاى انعطاف پذیر اینترنت شامل پتانسیل بالاى آن براى كاستن فوق العاده هزینه ها، افزایش سود، گسترش موارد قابل دسترسى و از بین بردن فاصله ها است.

دولت الكترونیكى در حقیقت روش كلیدى براى دستیابى به بسیارى از اهداف مذكور است.مشتریان دولت الكترونیك از طریق پایگاه هاى تار عنكبوتى دولت الكترونیك مى توانند در فعالیت هاى اجتماعى، سیاسى و اقتصادى شركت نمایند. یكى از اهداف اساسى دولت الكترونیك تحقق بخشیدن به مردم سالارى الكترونیك است كه تمامى شهروندان بتوانند در سرنوشت خویش دخالت داشته باشند. با این عمل و با مشاركت گسترده مردم در واقع دولت ماهیتى غیررسمى به خود مى گیرد و شهروندان مى توانند به طور كامل با دولت در تعامل باشند.

شهروندان، بنگاه هاى اقتصادى و موسسات دولتى مى توانند از طریق دولت الكترونیك فعالیت هاى گوناگونى نظیر موارد زیر را انجام دهند: پرداخت مالیات و عوارض، تجدید گواهینامه، دریافت و تجدید جواز كسب، ثبت شركت، عقد قرارداد، ثبت ازدواج و طلاق، ثبت تولد و مرگ، انجام فعالیت هاى مالى و اعتبارى، شركت در انتخابات، پركردن فرم هاى الكترونیك براى مقاصد مختلف، بازدید از موزه ها، استفاده از كتابخانه هاى مجازى، پرداخت صورت حساب آب، برق، گاز و ده ها مورد دیگر.رسانه منتخب براى دولت الكترونیك فعلاً اینترنت است كه از طریق رایانه هاى شخصى متصل به آن قابل بهره بردارى است. ولى پیش بینى شده است كه در ۳ تا ۵ سال آینده از كیوسك ها و تلفن هاى همراه ویژه اى كه بدین منظور طراحى و ساخته خواهند شد نیز استفاده گردد.


عوامل زمینه ساز پیدایش دولت الكترونیك

پیدایش مفهوم دولت الكترونیك در پى ظهور و گسترش فناورى هاى نوین ارتباطى و از جمله اینترنت است. تغییرات گسترده و عمیقى را كه اینترنت بر ابعاد گوناگون زندگى انسان ها از روابط انسانى گرفته تا كار، آموزش، تفریح، خرید و غیره... داشته لزوم ارائه خدمات نوین و كیفى كه پاسخگوى نیازها و انتظارات شهروندان جامعه اطلاعاتى آینده باشد را نمایان مى سازد.
به طور كلى عوامل متعددى زمینه ساز پیدایش مفهوم دولت الكترونیك بوده است كه همگى ناشى از رشد فناورى و پیچیده تر شدن زندگى بشر است. دولت ها براى پاسخ به این پیچیدگى ناگزیرند كه اقدام به ایجاد دولت الكترونیك نمایند. برخى از عوامل زمینه ساز پیدایش این مفهوم عبارتند از: رشد فناورى به ویژه فناورى اطلاعات، سرمایه گذارى بنگاه هاى اقتصادى در بخش فناورى و اطلاعات و تطبیق آن با نیازها و شرایط خویش، رشد استفاده از اینترنت و عادت كردن مردم به استفاده از آن، تغییر انتظارات شهروندان و بنگاه هاى اقتصادى، فشارهاى ناشى از رقابت، جهانى شدن

 

مزایاى دولت الكترونیك

دولت الكترونیكى مزایاى مهمى براى شهروندان، مشاغل و دولت ها در سرتاسر جهان به وجود آورده است. اگرچه این فناورى هنوز دوره نوجوانى خود را طى مى كند ولى قابلیت هاى انعطاف پذیر اینترنت شامل پتانسیل بالاى آن براى كاستن فوق العاده هزینه ها، افزایش سود، گسترش موارد قابل دسترس از بین بردن فاصله ها است. دولت الكترونیكى در حقیقت روش كلیدى براى دستیابى به بسیارى از اهداف مذكور است.
برخى از مزایاى دولت الكترونیكى به شرح زیر است: دولت الكترونیك، شاهد مدیریت كاراتر خواهد بود، خدمات دولتى بهترى به شهروندان ارائه مى شود، تعامل بهترى با شهروندان و بخش هاى بازرگانى و صنعتى به وجود مى آورد، از طریق دسترسى بیشتر و بهتر به اطلاعات، توان شهروندان افزایش خواهد یافت، خدمات به مردم، در هر زمان و هر مكان ارائه مى شود، تسهیلات با سرعت بیشتر در اختیار شهروندان قرار مى گیرد، انجام امور دولتى با شفافیت بیشترى انجام مى شود، مسئولیت پذیرى از سوى بخش هاى دولتى مشاهده خواهد شد، مخاطب بخش هاى دولتى دیگر جمع نبوده، بلكه فرد است و دولت خود را در قبال برآورده كردن انتظارات تك تك افراد مسئول مى داند، كاهش بوروكراسى ادارى و كاغذبازى در ادارات از دیگر مزایاى دولت الكترونیكى است، افراد معلول چه شهروندان و چه كارمندان از خدمات دولت الكترونیكى بسیار بهره خواهند برد.

 

موانع ایجاد دولت الكترونیك

در راه تحقق و پیاده سازى دولت الكترونیك موانع بسیارى اعم از محدودیت هاى فنى و تكنولوژیكى، دشوارى هاى اقتصادى و مالى، نگرش هاى موجود در جامعه در سطح مسئولان و دستگاه هاى اجرایى كشور گرفته تا شهروندان و عموم جامعه و غیره قابل مشاهده است. در میان این موارد به طور اختصاصى مى توان به موارد ذیل اشاره كرد: در میان مسئولان، برنامه ریزان و نیز افكار عمومى جامعه هنوز ضرورت تحقق دولت الكترونیك به طور كامل درك نشده است و مدیران بلندپایه سازمان هاى دولتى، در عمل، از برنامه ریزى هاى انجام شده در جهت بسترسازى براى تحقق دولت الكترونیك حمایت لازم را به عمل نمى آورند. لذا این مسئله نیازمند تدابیر برنامه هایى به منظور تغییر نگرش ها در این خصوص است.
در صورت درك ویژگى ها و مختصات جامعه اطلاعاتى آینده و جایگاه و نقش ایران در این عرصه از سوى مدیران و برنامه ریزان شاهد اجرا و پیاده سازى اصولى و صحیح دولت الكترونیك در جامعه خواهیم بود. از دیگرسو رسانه هاى جمعى اعم از رادیو و تلویزیون و مطبوعات مى بایست با اطلاع رسانى مناسب نسبت به آگاه سازى افكار عمومى شهروندان در خصوص مفاهیم و مزایاى دولت الكترونیكى اقدام كرده تا شرایط پیاده سازى دولت الكترونیكى تسهیل شود، ایجاد و نگهدارى شبكه هاى اطلاع رسانى و پایگاه هاى اطلاع رسانى هزینه هاى بالایى را به ویژه براى كشورهاى در حال توسعه در بر دارد.
لذا فراهم كردن بسترهاى پیاده سازى و تحقق دولت الكترونیك هزینه هاى سنگینى را بر دوش جامعه و شهروندان خواهد گذاشت، زیرساخت هاى لازم در این زمینه در بسیارى از جوامع مهیا نیست. عمده ترین بستر پیاده سازى دولت الكترونیك، اینترنت است كه فراهم كردن امكانات مناسب در این زمینه ضرورى و اجتناب ناپذیر است، فقدان یا كمبود نیروهاى متخصص در زمینه فناورى هاى اطلاعات به ویژه در كشورهاى جهان سوم نیز از دیگر محدودیت هاى موجود است، در طراحى و اجراى دولت الكترونیكى، دولت باید به سیاست ها از جمله مسائل اقتصادى، مقررات گذارى و حقوق كاربران توجه داشته باشد، ثبت و نگهدارى سوابق الكترونیكى از جمله مسائل مهم در اجرا و پیاده سازى دولت الكترونیك در جامعه است، برخى از چالش هاى پیاده سازى دولت الكترونیك مربوط به ابعاد اجتماعى و سیاست هاى اطلاعاتى مربوط به اینترنت به عنوان زیربناى پیاده سازى دولت الكترونیك است.

 

موانع ایجاد دولت الکترونیک

در راه ایجاد دولت الکترونیک موانع بسیاری وجود دارد که بطور اختصاصی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عدم احساس نیاز به دولت الکترونیک

عدم حمایت مدیریت ارشد سازمانها

ناتوانی در مرزبندی بین اطلاعات محرمانه و اطلاعات قابل ارائه به شهروندان و بنگاههای اقتصادی

هزینه سنگین ایجاد، نگهداری و توسعه شبکه‌های اطلاع‌رسانی و پایگاههای اطلاعاتی

فقدان یا کمبود متخصص فناوری اطلاعات در برخی کشورها

فقدان یا کمبود متخصص فناوری اطلاعاتدر برخی کشورها

 

 

اثرات ناشی از عدم ایجاد دولت الکترونیک

بیشتر شدن شکاف بین کشورهای در حال توسعه و فقیر با کشورهای پیشرفته

افزایش شکاف بین انتظارات مردم و توانائیهای دولت

متحمل شدن هزینه فرصت

افزایش روز افزون هزینه‌های دولت، به علت ارائه خدمات به صورت سنتی

 

ساختار دولت الکترونیک

ستونهای اصلی دولت الکترونیک ارتباطی است که دولت با شهروندان، بنگاههای اقتصادی، کارکنان و سایر موسسات دولتی برقرار می‌سازد و در واقع این ارتباط تشکیل دهنده روح دولت الکترونیک است. برای برقراری این ارتباطات دولت باید اعتماد طرفهای ذینفع در دولت الکترونیک را به منظور مشارکت در این امر جلب نماید و به آنان اطمینان دهد که به خلوت خصوصی و امنیت آنان تعرضی نخواهد شد. در بعد فنی هم دولت می‌بایست زیر بناهای لازم برای ایجاد دولت الکترونیک را فراهم سازد و شبکه‌های اطلاع‌رسانی و پایگاههای اطلاعاتی مورد نظر را ایجاد نماید.

 

برخی نمادهای مرتبط با دولت الکترونیک

این نمادها در واقع حروف اختصاری چند کلمه می‌باشند و نشانگر این مورد است که دولت الکترونیک چه قسمتها و افرادی را با هم مرتبط می‌سازد.

موسسه دولتی به شهروند G2C

موسسه دولتی به کارکنان G2E

موسسه دولتی به بنگاه اقتصادی G2B

موسسه دولتی به یک موسسه دولتی دیگر G2G

بنگاه اقتصادی به بنگاه اقتصادی دیگر B2B

بنگاه اقتصادی به مصرف کننده B2C

 

چالش های آینده فراروی دولت الکترونیکی:

دولت الکترونیکی، با توجه به روند رو به رشدی مه دارد ، تا به حال با چالشهای متعددی روبرو شده است. از جمله آنکه در طراحی و اجرای دولت الکترونیکی، دولت باید به سیاست ها از جمله مسائل اقتصادی، مقررات گذاری و حقوق کاربران توجه داشته باشد.

یکی از دفاتر مالی عمومی در آمریکا، به طور مشخص چالش های فراروی پیاده سازی دولت الکترونیکی را به صورت زیر بیان می دارد:

زنده نگاه داشتن، مدیریت اجرائی متعهد

ایجاد موارد تجاری موثر

حفظ تمرکز و توجه بر شهروندان

حفاظت از حریم خصوصی افراد

اجرای مراقبت های امنیتی مناسب

ثبت و نگهداری سوابق الکترونیکی

برقراری زیربنای تکنیکی قوی

برطرف نمودن دغدغه های منابع انسانی

اطمینان از ارائه خدمات یکپارچه به عموم

 

اما دانشمندان چالش های مهم دیگری را نیز مورد توجه قرار داده اند از جمله آنکه : تعریف پارامترهای دولت الکترونیکی و طراحی عملیات دولت الکترونیکی باید به شکلی باشدکه باسایر قوانین در تعارض قرار نگیرد.

مطالعه اخیر دولت آمریکا بر این نکته تاکید داشته که بزرگترین نگرانی مدیران دولت الکترونیکی، موارد تکنیکی و فنی نبوده است وموضوع اصلی آنها بیشتر روی سیاست ها از جمله هماهنگ سازی و همکاری بین مدیران نهادهای دولتی وتمرکز هر نهاد بر روی نیاز های خویش به جای اهداف جمعی و و ظائف دولت الکترونیکی بوده است.

برخی ازاین چالش های ممکن است شامل ابعاد اجتماعی سیاست های اطلاعاتی مربوط به اینترنت باشد.

اگر دولت الکترونیکی در آینده روشی برای مشارکت بیشتر مردم درامور دولتی باشد، نادیده گرفتن تعدادی از شهروندان که از نظر فنی دانش کمتری دارند، همچنان یک دغدغه بزرگ محسوب می شود.

نوشته شده در تاریخ جمعه 23 اسفند 1387    | توسط: رضا رئیس زاده دهکردی    | طبقه بندی: فناوری اطلاعات، کاربردهای الکترونیکی تحت وب E-Applications،     | نظرات()