در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینه کامپیوتر و ارتباطات ، تغییرات عمده اى را در عرصه هاى متفاوت حیات بشرى به دنبال داشته است . انسان همواره از فن آورى استفاده نموده و کارنامه حیات بشریت مملو از ابداع فن آورى هاى متعددى است که جملگى در جهت تسهیل زندگى انسان مطرح شده اند. در سالیان اخیر ، فن آورى هاى اطلاعات و ارتباطات که از آنان به عنوان فن آورى هاى جدید و یا عالى ، یاد مى شود ، بیشترین تاثیر را در حیات بشریت داشته اند . دنیاى ارتباطات و تولید اطلاعات به سرعت در حال تغییر بوده و ما امروزه شاهد همگرائى آنان بیش از گذشته با یکدیگر بوده ، بگونه اى که داده و اطلاعات به سرعت و در زمانى غیرقابل تصور به اقصى نقاط جهان منتقل و در دسترس استفاده کنندگان قرار مى گیرد . بدون شک مهمترین و در عین حال بزرگترین پیشرفت در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات به ابداع "وب" توسط " تیم . برنرزلى " در اواخر سال 1980 در CERN ، برمى گردد . به منظور آشنائى با جایگاه واقعى "وب " ، کافى است به ضریب نفوذ آن پس از ابداع توجه گردد. پس از ابداع هر فن آورى ، مدت زمانى بطول مى انجامد تا فن آورى مورد نظر در مقیاس عمومى مورد استفاده قرار گیرد( ضریب نفوذ) . مثلا" تلفن پس از 74 سال ، رادیو پس از 38 سال ، کامپیوترهاى شخصى پس از 16 سال ، تلویزیون پس از 13 سال و "وب " پس از 4 سال ، موفق به جذب پنجاه میلیون استفاده کننده شده اند .
فن آورى اطلاعات و ارتباطات ، بدون شک تحولات گسترده اى را در تمامى عرصه هاى اجتماعى و اقتصادى بشریت به دنبال داشته و تاثیر آن بر جوامع بشرى بگونه اى است که جهان امروز به سرعت در حال تبدیل به یک جامعه اطلاعاتى است . جامعه اى که در آن دانائى و میزان دسترسى و استفاده مفید از دانش ، داراى نقشى محورى و تعیین کننده است .

شاید تاکنون سوالات متعددى در رابطه با فن آورى اطلاعات و ارتباطات براى شما مطرح شده باشد:

فن آورى اطلاعات و ارتباطات چیست ؟
تفاوت فن آورى اطلاعات با فن آورى اطلاعات و ارتباطات چیست ؟
آیا انباشت سخت افزار و یا نرم افزار ، دستیابى به اینترنت و تعداد تلفن هاى سلولى ، نشان دهنده استفاده از فن آورى اطلاعات و ارتباطات مى باشد؟

ضریب نفوذ اطلاعات و دانش در یک جامعه به چه میزان است و جایگاه فن آورى اطلاعات و ارتباطات در این زمینه چیست ؟
جایگاه ابزارها ، اهداف ، زیرساخت ها و عوامل انسانى در فن آورى اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ آیا مى شود یک ابزار را به عنوان یک هدف مطرح و آن را به عنوان یکى از شاخص هاى استفاده از فن آورى اطلاعات و ارتباطات مورد توجه قرار داد ؟

چرا با این که سال هاى زیادى است که از سخت افزار و یا نرم افزار استفاده مى شود ، از چنین واژه اى تاکنون استفاده نمى گردید، به عبارت دیگر استفاده از واژه "فن آورى اطلاعات و ارتباطات " در عصر حاضر نشاندهنده چه واقعیتى است ؟

ارتباط فن آورى اطلاعات و ارتباطات با توسعه چیست ؟
شکاف و یا فاصله دیجیتالى چیست و چه عواملى باعث ایجاد و یا تشدید این فاصله مى شوند ؟ وظیفه هر یک از ما در کاهش این فاصله چیست ؟
آیا براى کاهش شکاف دیجیتالى مى بایست در فرهنگ و نوع نگاه ما ، تغییرى داده شود ؟
براى حرکت به سمت یک جامعه مبتنى بر اطلاعات به چه امکانات و یا زیرساخت هائى نیاز مى باشد ؟ اولویت ها در این رابطه چیست ؟
آیا ایجاد زیرساخت ارتباطى براى استفاده از مزایاى فن آورى اطلاعات و ارتباطات به تنهائى کافى است ؟
شرط لازم و کافى به منظور استفاده عموم شهروندان یک جامعه از دستاوردهاى فن آورى اطلاعات و ارتباطات چیست ؟
جایگاه توسعه منابع انسانى به منظور استفاده سودمند از دستاوردهاى فن آورى اطلاعات و ارتباطات چیست ؟
جایگاه تولید محتوى به زبان استفاده شده در هر جامعه چیست و مختصات آن در فن آورى اطلاعات و ارتباطات به چه صورت مشخص مى گردد؟
آیا براى آشنائى و استفاده از مزایاى فن آورى اطلاعات و ارتباطات به اطلاع رسانى خاصى نیاز است ؟
استراتژى ملى فن آورى اطلاعات و ارتباطات به چه صورت مى بایست تدوین گردد و آیا در این رابطه به یک مدل خاص و متناسب با شرایط بومى هر کشور نیاز است ؟
نحوه بررسى و ارزیابى میزان موفقیت برنامه هاى ملى فن آورى اطلاعات و ارتباطات به چه صورت است ؟
استراتژى حرکت به سمت یک جامعه مدرن اطلاعاتى به چه صورت مى بایست تدوین گردد؟ آیا بدون وجود یک استراتژى مشخص و جامع ، امکان حرکت مثبت در این راستا وجود دارد ؟
جایگاه فن آورى اطلاعات و ارتباطات در جهت افزایش سواد عمومى دیجیتال ، ارتقاء سطح دانش عموم شهروندان یک جامعه ، افزایش ضریب نفوذ اطلاعات و تولید علم چیست ؟
و سوالات بسیار فراوان دیگر !
قطعا" در این مقاله نمى توانیم به تمامى پرسش هاى فوق پاسخ دهیم ولى قصد داریم با بررسى فن آورى اطلاعات و ارتباطات و نقش آن در توسعه به نوعى فضائى را ایجاد نمائیم که شاید لزومى به پاسخ صریح به اکثر سوالات فوق نباشد و هر خواننده بتواند پاسخى شایسته براى آنان را پیدا نماید .

اطلاعات و دانش
تعاریف متفاوت اطلاعات ( Information ) از زوایاى مختلف :

تعریف اطلاعات از لحاظ نظرى : اطلاعات ( Information ) به هر نوع داده جمع آورى شده با استفاده از روش هاى مختلفى نظیر : مطالعه ، مشاهده ، شایعه و سایر موارد دیگر اطلاق مى گردد. در واژه "اطلاعات" ، بار معنائى از قبل تعریف شده اى در رابطه با کیفیت ، معتبر بودن و یا صحت داده وجود نداشته و امکان برخورد با اطلاعات معتبر ، غیرمعتبر ، واقعى ، نادرست ، صحیح و گمراه کننده ، وجود خواهد داشت .

تعریف اطلاعات از منظر تئورى اطلاعات : اطلاعات دربردارنده یک معنى خاص خصوصا" در ارتباط با پیشگوئى احتمالى از داده است .در تعریف فوق ، میزان معنى و محتواى ارائه شده توسط اطلاعات مورد توجه قرار مى گیرد.مثلا" پیامى که به ما اعلام مى نماید:"فردا خورشید طلوع مى نماید " داراى حجم اندکى محتواى اطلاعاتى است در حالیکه یک پیام در رابطه با روز قیامت ، شامل حجم بالائى از اطلاعات است . در تعریف ارائه شده از منظر تئورى اطلاعات ، همانند تعریف ارائه شده قبلى ، توجه خاصى به کیفیت و یا ارزش اطلاعات نمى گردد .

تعریف اطلاعات از منظر علم اطلاعات و فن آورى اطلاعات :علم اطلاعات و فن آورى اطلاعات با اطلاعات به عنوان داده جمع آورى شده ، ذخیره شده ، بازیابى شده ، پردازش شده و ارائه شده سروکار دارد . در تعریف فوق نیز به مواردى همچون اعتبار ، کیفیت و ارزش اطلاعات به صورت جانبى ، توجه مى گردد.

در تعاریف فوق ، توجه خاصى به کیفیت و یا ارزش اطلاعات نشده است . در مقابل اطلاعات از واژه اى دیگر و با نام " Knowledge " استفاده مى شود که مى توان آن را معادل " دانش " در نظر گرفت . " دانش " ، بر خلاف اطلاعات ، داراى بار معنائى مختص به خود بوده که توسط فرد و یا افرادى کارشناس و بر اساس بررسى و مطالعه انجام شده بر روى اطلاعات معتبر ، حاصل مى شود. اطلاعات معتبر ، به خودى خود مفید و قابل استفاده مى باشند ولى قادر به پیشگوئى نتایج نمى باشند. برخى اطلاعات معتبر نظیر قیمت یک کالا و یا خدمات و یا برنامه زمانبندى پروازهاى هوائى ، مستقیما" قابل استفاده مى باشد، ولى برخى اطلاعات دیگر نظیر داده هواشناسى و یا داده مربوط به آنتى بیویتک ها صرفا" زمانى مفید و معتبر مى باشند که در ابتدا توسط کارشناسان متخصص ( داراى دانش لازم ) استفاده وپس از بررسى و آنالیز داده ها ى اولیه ، نتایج استخراج و در اختیار عموم علاقه مندان جهت استفاده قرار گیرد.در بطن دانش همواره آنالیز و نتیجه گیرى نهفته است در حالى که ، اطلاعات در بهترین وضعیت استنتاج استقرائى را به دنبال خواهد داشت . بنابراین حداقل از لحاظ فلسفى ، شایسته و منطقى است که ظهور " جوامع مبتنى بر دانش " را در مقابل " جوامع اطلاعاتى " ، ترویج نمود . در جوامع مبتنى بر دانش ، آموزش و فراگیرى به عنوان فرآیند کسب دانش مطرح بوده تا در مرحله بعد ، امکان ایجاد دانش فراهم مى گردد ( ترکیب و آنالیز قیاسى ) .
از لحاظ تاریخى ، دستیابى به اطلاعات از طریق رسانه هاى چاپى ( کتاب ، روزنامه ، مجله ) حاصل مى گردید در حالى که فراگیرى دانش از طریق مدارس و دانشگاهها بدست مى آمد . امروزه ، فن آورى اطلاعات و ارتباطات افقى جدید در رابطه با تولید و عرضه اطلاعات را ارائه نموده است و مى بایست بطور همزمان امکانات موجود را در جهت فراگیرى و ایجاد دانش ، سازماندهى و به خدمت گرفت . ما مى بایست در مرحله اول با بهره گیرى از امکانات موجود موفق به فراگیرى دانش بوده تا در ادامه امکان تولید ، میسر گردد. بدیهى است با استفاده مناسب از دستاوردهاى فن آورى اطلاعات و ارتباطات، مى توان به سرعت اقدام به فراگیرى دانش و در نهایت تولیدعلم نمود . شاید از زاویه فوق ، بتوان مهمترین رسالت فن آورى اطلاعات و ارتباطات را ایجاد زیرساخت و بستر مناسب براى فراگیرى و تولید علم در نظر گرفت . در جوامعى که توانسته اند زیر ساخت مناسبى ( صرفا" زیرساخت ارتباطى مورد نظر نمى باشد ) در رابطه با فن آورى اطلاعات و ارتباطات ایجاد نمایند ، شرایط مناسب براى استفاده از "دانش " فراهم و میزان تولید دانش در اینگونه جوامع ارتباط مستقیمى با زیرساخت فن آورى اطلاعات و ارتباطات آنان دارد.
استفاده مناسب از دانش و بکارگیرى آن در تمامى عرصه هاى زندگى و در نهایت تولید دانش ، ارتباط مستقیمى با توسعه دارد .

دانش و توسعه
همانگونه که در بخش قبل اشاره گردید ، بین استفاده و تولید دانش با توسعه ارتباطى مستقیم وجود دارد . قطعا" در جوامع توسعه یافته برآیند استفاده از دانش مثبت بوده و در ادامه با توجه به زیرساخت ها و سیاست هاى تدوین شده ، امکان تولید دانش فراهم مى گردد .
"درآمد سرانه " ، یکى از شاخص هاى مهم به منظور سنجش میزان موفقیت برنامه هاى توسعه است که همواره در آمار اعلام شده توسط سازمان ها و نهاد هاى دولتى به آن استناد تا میزان موفقیت برنامه هاى توسعه ، نشان داده شود. به منظور آشنائى با تاثیر دانش بر توسعه و در نهایت افزایش درآمد سرانه شهروندان یک جامعه ، دو کشور غنا و کره جنوبى را بررسى مى نمائیم . بر اساس مستندات بانک جهانى ، چهل سال قبل ، میزان درآمد سرانه دو کشور کره جنوبى و غنا معادل یکدیگر بوده است . در حالى که امروزه درآمد سرانه کره اى ها ، شش مرتبه بیشتر شده است . به عبارت دیگر شهروندان کره جنوبى شش برابر نسبت به شهروندان غنائى ثروتمندتر شده و یا مردم غنا نسبت به مردم کره جنوبى شش برابر فقیرتر شده اند . بر اساس بررسى انجام شده ، بیش از پنجاه درصد نابرابرى فوق ، به استفاده موفقیت آمیز کره اى ها در رابطه با فراگیرى و استفاده از دانش برمى گردد. استفاده موثر و موفقیت آمیز از دانش ، عامل اصلى شکوفائى و موفقیت اقتصادى در برخى کشورهاى آسیائى بوده که از آن به عنوان "معجزه اقتصادى " ، نام برده مى شود. استفاده از سایر امکانات نظیر جاده ها ، ساختمان ها ، ماشین آلات کمتر از سى درصد سهم داشته است .از دیگر نمونه هاى موجود در این رابطه و نقش دانش و توسعه مى توان به "انقلاب سبز " در آسیا اشاره نمود. در این رابطه با استفاده از روش هاى پیشرفته اقدام به ارتقاء سطح دانش و آگاهى افراد گردید و استفاده کنندگان با به کارگیرى اندوخته هاى خود توانستند حرکتى عظیم و تحولى گسترده را در جامعه خود باعث گردند .در گذشته دانش ( براى توسعه ) از طریق کارشناسان و ارتباط مستقیم با فراگیران به آنان منتقل مى گردید . بدیهى است در چنین مواردى میزان سرمایه گذارى محدود به قیمت و تعداد کارشناسان مورد نظرى بود که مى بایست رسالت انتقال دانش به مخاطبان خود را انجام دهند. هندوستان ، یکى از کشورهاى موفق در این زمینه بوده که از رسانه هاى ارتباط جمعى نظیر رادیو و تلویزیون براى نشر دانش استفاده نموده است . رادیو ، تلویزیون و تلفن هاى ثابت از جمله عناصر موجود در زیرساخت فن آورى اطلاعات و ارتباطات،مى باشند( کانال هاى نشر اطلاعات ) . انقلاب سبز ، اولین تجربه موفقیت آمیز در زمینه استفاده از فن آورى اطلاعات و ارتباطات در آسیا مى باشد .
افزایش و ارتقاء سطح دانش و آگاهى شهروندان یک جامعه داراى دستاوردهاى بسیار مثبتى مى باشد و شاید برخى از دستاوردهاى به دست آمده در مرحله اول محسوس و یا ملموس نباشند( مثلا" ارتقاء سطح دانش شهروندان یک جامعه در رابطه با یک بیمارى خاص که به دنبال آن کاهش ویا ریشه کنى بیمارى را به دنبال خواهد داشت ، ارتقاء سطح دانش شهروندان یک جامعه در رابطه با حوادث رانندگى که کاهش تصادفات و حوادث رانندگى را به دنبال خواهد داشت ) . ارتقاء سطح دانش تاثیر مستقیم و مثبتى بر کیفیتت زندگى شهروندان یک جامعه را به دنبال داشته و شرایط مناسبى را براى توسعه همه جانبه فراهم مى نماید.
مهمترین رسالت فن آورى اطلاعات و ارتباطات ، ارائه امکانات و زیر ساخت لازم براى تولید و توزیع دانش مى باشد . بدیهى است از زاویه فوق و با توجه به ارتباط مستقیم استفاده و تولید دانش در یک جامعه با توسعه ، مى توان به اهمیت و جایگاه واقعى فن آورى اطلاعات و ارتباطات در ارتباط با توسعه همه جانبه بیشتر واقف گردید.
در بخش دوم این مقاله با تمرکز بر روى فن آورى اطلاعات و ارتباطات و ارائه تعاریف متفاوت از آن به بررسى زیرساخت فن آورى اطلاعات و ارتباطات ، خواهیم پرداخت .

نوشته شده در تاریخ شنبه 26 بهمن 1387    | توسط: رضا رئیس زاده دهکردی    | طبقه بندی: فناوری اطلاعات،     | نظرات()